تلاش‌های دیپلماتیک در بالاترین سطح رهبران اروپا برای جلوگیری از فروپاشی توافق هسته‌ای میان ایران و قدرت‌های جهانی شکل گرفته است. آنگلا مرکل با ولادیمیر پوتین گفتگو کرده و ترزا می‌با دونالد ترامپ تماس گرفته است. مرکل و ماکرون با روحانی هم رایزنی کرده اند. همزمان فرانسه در انتقادی تند گفته اروپا نباید هزینه تصمیم آمریکا را بپردازد.
 
به گزارش فرارو، اروپا نگران تبعات اقتصادی بازگشت تحریم‌های امریکا علیه ایران است.
 
روز جمعه برونو لومر، وزیر بازرگانی فرانسه ضمن "غیرقابل قبول" خواندن تحریم‌های آمریکا گفته کشور‌ها به نظر اقتصادی "استقلال" دارند و با کشور‌های اروپایی نباید مثل دولت‌های وابسته رفتار کرد؛ دولت‌هایی که راه را باز می‌کنند تا آمریکا پلیس اقتصاد جهان باشد.
 
فرانسه از جمله کشور‌هایی است که پس از برجام قراردا‌های مهم و بزرگی با ایران بسته است. شرکت‌های ایرباس، توتال، رنو و پژو با خروج امریکا از برجام و تشدید تحریم‌ها احتمالا متضرر می‌شوند.
 
آلمان و انگلیس نیز تلاش‌های و مذاکرات خود برای حفظ منافع اروپا آغاز کرده اند. ترزا می‌نخست وزیر انگلیس با ترامپ در این باره گفتگو کرد و تاکید کرد که کشورش به برجام "قویا متعهد" خواهد ماند.
 
آنگلا مرکل نیز که پیش از خروج آمریکا به این کشور سفر کرد و با ترامپ درباراه برجام مذاکره کرده بود با حسن روحانی و ولادیمیر پوتین گفتگو کرد.
 
تحرکات دیپلماتیک اروپا در شرایطی بالا گرفته است که جمهوری اسلامی ایران نیز محمد جواد ظریف را مامور کرده تا با کشور‌های باقیمانده در برجام برای حفظ آن رایزنی کند.
 
او برای گفتگو با رهبران روسیه، چین، بریتانیا، فرانسه و آلمان به پکن، مسکو و بروکسل سفر می کند و روز سه‌شنبه هفته آینده با وزاری خارجه آلمان، فرانسه و انگلیس مشترکا دیدار می‌کند.
 
پس از خروج آمریکا از برجام حسن روحانی اعلام کرد "از این لحظه توافق برجام میان ایران و پنج کشور است؛ از این لحظه ۱+۵، یک را از دست داده است و در این شرایط ما باید منتظر آن باشیم که شش کشور بزرگ جهانی نسبت به این توافق چگونه عمل خواهند کرد."
 
رئیس‌جمهوری با بیان اینکه ما ظرف چند هفته آینده ضمن مذاکره با کشور‌های اروپایی، روسیه و چین، رایزنی‌ها و هماهنگی‌های لازم را انجام می‌دهیم، گفت: «اگر در پایان این مدت کوتاه به این نتیجه برسیم که با همکاری پنج کشور عضو برجام می‌توانیم به هر آنچه که منافع ملت ایران بوده برسیم، علی‌رغم حرف‌های بی‌نزاکت امشب ترامپ، برجام پایدار خواهد ماند و ما می‌توانیم به سمت ثبات در منطقه قدم‌های خود را برداریم. ولی اگر دیدیم که چنین نیست من در گفت‌وگویی با مردم کشورمان ایران موضع‌مان را به اطلاع آنان خواهم رساند.»
 
رهبر معظم انقلاب نیز درباره مذاکره با اروپا تاکید کردند: «حالا گفته میشود که برجام را میخواهیم با این سه کشور اروپایی ادامه بدهیم؛ من به این سه کشور هم اعتماد ندارم. من میگویم به این‌ها هم اعتماد نکنید؛ [اگر]میخواهید قرارداد بگذارید، تضمین به دست بیاورید -تضمین واقعی، تضمین عملی- وَالّا فردا این‌ها هم همان کاری را خواهند کرد که آمریکا کرد، [امّا]به یک شیوه‌ی دیگر.»
 
به این ترتیب به نظر می‌رسد، هم اروپا برای قانع کردن آمریکا به حفظ منافعش کار سختی دارد و هم وزیر خارجه ایران، محمد جواد ظریف برای حفظ حداکثری برجام ماموریت بسیار دشواری را خواهد داشت.
ماموریت دشوار ظریف
دکتر عبدالرضا فرجی راد سفیر پیشین ایران در نروژ و مجارستان، کارشناس مسائل ژئوپولتیک و استاد دانشگاه در این باره گفت: «ماموریت آقای ظریف بسیار دشوار است. با خروج آمریکا از برجام به اروپا بر خورده است و آمریکا درخواست‌های اروپا را مورد توجه قرار نداده است. حتی گفته می‌شود توافقات اولیه‌ای هم بین اروپا و آمریکا شده بود که ترامپ به صورت ناگهانی همه رد کرد و به سیم آخر زد. ترامپ همراه با خروج به نوعی بالاترین سخت گیری را نیز درباره ایران آغازکرد.»

او افزود: «اروپایی‌ها معتقدند آمریکا متحد آنهاست و باید در برخی زمینه‌ها که مرتبط با امنیت اروپاست همکاری کند. ضمن اینکه برجام در شورای امنیت به تصویب رسیده است و اروپا اقدام آمریکا را توهینی به خود، نظام بین الملل و سازمان ملل تلقی می‌کنند. این احساس در اروپایی‌ها به وجود آمده که آمریکا تصور می‌کند که اروپا ابزار دست آنهاست و هر موقع لازم بداند منافع شان را حفظ می‌کند و زمانی هم که نخواهد به منافعشان ضربه می‌زند.»
 
این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی با بیان اینکه از" طرف دیگر دست اروپا بسته است"، گفت: «در نظام جهانی تمام سیستم‌های مالی به هم پیوند خورده است و مرکزیت آن هم در آمریکاست. برای اروپا خیلی سخت است که بخواهند با فردی معامله کنند که رفتار‌های غیر منتظره دارد.»

او با اشاره به ماجرای قانون داماتو که در زمان کلینتون علیه ایران تصویب شد،افزود: «در آن زمان اروپایی‌ها کار کلینتون را غیر قانونی و خلاف عرف بین المللی دانستند و با آن مقابله کردند، دولت کلینتون دربرابر اروپا کوتاه آمد. آن‌ها نمی‌خواستند روابط را بین دو قدرت جهانی به تیرگی برسانند. کوتاه آمدن دولت کلینتون باعث شد اروپایی‌ها با توتال در ایران کار اقتصادی را آغاز کنند. اما این بار یکسری قطع نامه‌ها و تحریم‌های وجود دارد که مشکلاتی به وجود آورده که کار را برای اروپا سخت می‌کند.»

فرجی راد معتقد است " اروپا باید به دنبال طراحی جدیدی برای کار کردن با ایران باشد. چون مسئله تبادل پول در حال حاضر از اهمیت خاصی برخوردار است و اروپا باید بتواند این مشکل را حل کند. یک راه این است که نهاد مالی ایجاد کنند که این نهاد مالی صرفا با یورو کار کند و هیچ ارتباطی با ایالات متحده و فعالیت‌های اقتصادی در آمریکا نداشته باشد و کشور‌های اروپایی قانع شوند که کار با ایران را از طریق این نهاد مالی انجام دهند. عملی شدن این موضوع زمان‌بر است و بستگی به طرفین ماجرا دارد."

این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی گفت: «چالش دیگر این است که اروپا ضمن اینکه نمی‌خواهد از برجام خارج شود، به دنبال آن است که اینگونه وانمود نشود که از ایران حمایت می‌کند. اروپایی‌ها می‌گویند ما به برجام اعتقاد داریم، اما با دو مسئله دیگر ایران یعنی فعالیت‌های منطقه‌ای و مسئله موشکی مشکل داریم. به این ترتیب کار آقای ظریف راحت نیست. طبیعتا اروپایی‌ها این دو مورد را در مذاکرات خود با ایران مطرح می‌کنند.»

فرجی راد درباره احتمال همکاری اروپا با آمریکا اظهار کرد: «این امکان وجود دارد و احتمال آن نسبتا زیاد است. اروپا از برجام خارج نمی‌شود، طبیعتا مذاکرات را طولانی می‌کند. یک مانع عمده مذاکرات اروپا مسئله موشکی و منطقه‌ای ایران است. اروپا بعید است که خیلی سریع یک چهارچوب جدید برای اجرای برجام ایجاد کند. آن‌ها خواسته‌هایی دارند، از یکطرف می‌خواهند ایران را راضی کنند که از برجام خارج نشود و از طرف دیگر می‌خواهند با آمریکا سرشاخ نشوند. کار پیچیده و زمانبر است و باید دید که ایران چقدر تحمل دارد و احتمالا اگر احساس کند مسئله خیلی طولانی شده است و محدودیت‌های اقتصادی بیشتر شود ممکن است تصمیم دیگری بگیرد.»

این استاد دانشگاه موضع احتمالی آمریکا در قبال مذاکرات اروپا با ایران را اینگونه تحلیل کرد: «آمریکایی‌ها نمی‌پذیرند که اروپا با ایران مذاکره کند و به توافق برسد، آن‌ها هم از برجام خارج شوند و هم تماشاگر توافق ایران و اروپا باشند. اگر شما به سخنان بعد از خروج ترامپ از برجام دقت کنید، می‌بینید که او تاکید دارد که با ایران مذاکره کند. تجربه تاریخی هم این را نشان می‌داد. در دوران اصلاحات زمانی که ایران و سه کشور اروپایی بر سر پرونده هسته‌ای به توافق رسیدند آمریکا آن توافق را به هم زد و گفت، چون ما نبودیم قابل قبول نیست؛ لذا در مذاکرات بعدی اروپا مجبور شد آمریکا را وارد مذاکرات کند، ایران هم تائید کرد و آن موقع بود که مذاکرات به موفقیت رسید.»

به گفته فرجی راد " حالا هم اگر فقط اروپا با ایران مذاکره کند آمریکا فشار‌ها را بیشتر می‌کند. با این حال می‌شود مذاکرات مقدماتی را با اروپایی‌ها آغاز کرد، اما در دوره‌های بعدی آن آمریکا را هم دخالت داد، شاید اینگونه اجرای برجام به نتیجه برسد. در غیر اینصورت بعید است که اروپا به تنهایی بتواند با ایران به توافق برسد، با ایران کار کند و آمریکا هم تماشا کند. شیوه آمریکا ایجاد ترس است. آن‌ها هر چه جلوترمی‌رویم تحریم‌های بیشتر وضع می‌کنند و فشار را افزایش می‌دهند. همین حالا سفیر آمریکا در آلمان پس از خروج ترامپ به تمام شرکت‌ها اخطار داده است، در جا‌های دیگر هم همینطور است. "

این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی درباره موضع و عملکرد احتمالی روسیه و چین در این باره گفت: «روسیه و چین پس از خروج آمریکا از برجام موضع قاطعی نگرفتند. آن‌ها انتظارات را بر آورده نکردند. اروپایی‌ها خیلی بهتر عمل کردند.»

او در پاسخ به این سوال که چقدر می‌توانیم به مذاکرات ظریف خوشبین باشیم، عنوان کرد: «باید خوشبین بود. این مسائل باید حل شود، نمی‌شود راهی را برویم که از حالا تصور کنیم انتهای این راه بن بست است. باید تلاش کرد، اگر این راه نتیجه ندهد کار مشکل می‌شود. صادرات نفت ایران به دشواری انجام می‌شود، پول به داخل کشور انتقال پیدا نمی‌کند و بیمه کشتی‌ها دوباره برداشته می‌شود و ....»

محمدجواد ظریف بامداد روز پنج‌شنبه به دعوت فدریکا موگرینی به منظور شرکت در نشست مشترک برجامی با حضور وزیران امور خارجه فرانسه، انگلیس، آلمان و مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا بعد از اتمام سفر به مسکو وارد بروکسل شد.

وزیر خارجه کشورمان صبح روز پنج‌شنبه به وقت بروکسل در ابتدا با «ژان ایو لودریان » همتای فرانسوی خود دیدار و گفت‌وگو کرد.

در این دیدار، وزیر امور خارجه کشورمان با اشاره به اهمیت اجرای تعهدات کشورهای عضو برجام، بر نقش فعال‌تر کشورهای اروپایی در این زمینه تاکید کرد.

وزیر امور خارجه فرانسه نیز در این دیدار بر اهمیت اجرای برجام و عزم فرانسه در این زمینه تاکید کرد.

طرفین همچنین بر اهمیت ثبات و امنیت منطقه و پیشبرد راه‌های مسالمت آمیز حل بحران‌های منطقه‌ای از راه گفت‌وگو و رایزنی‌های سیاسی تاکید کردند.

وزیر امور خارجه فرانسه همچنین با تشکر از دعوتش به تهران، گفت که به زودی به تهران سفر خواهد کرد.

 در ادامه این سفر ، نشست مشترک محمد جواد ظریف، وزیر خارجه کشورمان با فدریکا موگرینی، رییس سیاست خارجی اتحادیه اروپا و ژان ایو لودریان، وزیر خارجه فرانسه، زیگمار گابریل، وزیر خارجه آلمان، بوریس جانسون، وزیر خارجه انگلیس با محوریت برجام در مقر اتحادیه اروپا برگزار شد.

در این نشست بر اساس آنچه که وزارت  امور خارجه ایران اعلام کرده است، طرفین در خصوص اقدامات لازم در شرایط کنونی به منظور تداوم اجرا و پای بندی همه طرف‌های برجام گفت‌وگو و تبادل نظر کردند.

به گزارش ایسنا، وزیر امور خارجه کشورمان در این نشست بر اهمیت تعهد همه طرف‌ها، به ویژه اتحادیه اروپا و کشورهای اروپایی بر اجرای برجام در شرائط کنونی تاکید کرد.

فدریکا موگرینی، هماهنگ کننده کمیسیون برجام و وزرای خارجه فرانسه، آلمان و انگلستان در این جلسه به طور مشترک، بر تعهد اروپا و دولت‌های خود بر اجرای برجام به عنوان یک دستاورد منحصر به فرد دیپلماسی چند جانبه تاکید کردند.

وزیر امور خارجه کشورمان همچنین به طور جداگانه با وزرای امور خارجه کشورهای انگلستان، آلمان و موگرینی، نماینده عالی سیاست خارجی اتحادیه اروپا ملاقات و در خصوص مسایل مورد علاقه گفت‌وگو و تبادل نظر کرد.‌

در نشست بروکسل سید عباس عراقچی رییس ستاد برجام، هلگا اشمید معاون هماهنگ‌کننده سیاست خارجی اتحادیه اروپا و همچنین تعدادی از معاونین وزرای خارجه شرکت‌کننده در این نشست حضور داشتند.

پس از پایان این نشست فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به همراه «بوریس جانسون» وزیر امور خارجه انگلیس، «ژان ایو لودریان» وزیر خارجه فرانسه و همچنین «زیگمار گابریل »وزیر امور خارجه آلمان در نشست مطبوعاتی مشترک شرکت کردند.

به گزارش ایسنا به نقل از خبرگزاری رویترز مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در این نشست خبری تاکید کرد: توافقنامه هسته‌ای اهمیت فوق العاده‌ای دارد و از اجرای کامل آن حمایت می‌کنیم. اروپا درباره لزوم اجرای توافقنامه هسته‌ای توافق نظر دارد.

موگرینی اعلام کرد توافق هسته ای ایران در حال عمل کردن به هدف اصلی خود مبنی بر حفظ نظارت بر برنامه هسته‌ای ایران است.

 مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا افزود: توافق هسته‌ای ایران در حال عمل کردن به هدف اصلی خود مبنی بر حفظ نظارت بر برنامه هسته ای ایران است.

 

وی خاطرنشان کرد: اتحاد جامعه بین المللی برای حفظ توافق هسته‌ای ایران ضروری است. توافقنامه هسته‌ای اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد و از اجرای کامل آن حمایت می‌کنیم. اروپا درباره لزوم اجرای توافقنامه هسته‌ای توافق نظر دارد.

به گزارش ایسنا به نقل از رویترز، همچنین وزیر خارجه انگلیس  نیز در نشست خبری بروکسل با تاکید بر اینکه ایران به تعهدات برجامی خود پایبند بوده است و آژانس نیز آن را تایید کرده است گفت: تاکنون کسی نتوانسته است جایگزینی برای برجام ارائه دهد.

بوریس جانسون گفت: این نشست بسیار مهم بود. ما اروپایی‌ها دور هم جمع شده‌ایم تا نظری مشترک را بیان کنیم. اول اینکه ارزش زیادی برای برجام قائلیم که توافق هسته ای با ایران است. ما معتقدیم که این دستاورد دیپلماتیک قابل توجهی بوده است.

وی ادامه داد: این توافقنامه راهی برای متوقف کردن مسیر ایران در دستیابی به تسلیحات اتمی بوده است و همانطور که همکارانم هم گفتند ایران به این توافقنامه پایبند بوده و این مسئله را آژانس بین المللی انرژی اتمی نیز تایید کرده است.

جانسون افزود: این مسئله برای ما بسیار بسیار مهم است. اما همچنین روشن است که برای ما اهمیت دارد حمایتی جهانی را از این توافقنامه ایجاد کنیم تا ایران بتواند نشان دهد، همانطور که همکارانم گفتند، کشور و همسایه‌ای خوب در منطقه است. به همین علت مشروع و درست است که ما به موازات و غیرمرتبط با برجام، باید روی کارهایی تمرکز کنیم که ایران می‌تواند برای کمک به حل بحران وحشتناک یمن انجام دهد و به پیشبرد فرایند صلح در سوریه و حل دیگر مسائل در منطقه کمک کند.

وی همچنین اظهار کرد: آنهایی که با برجام مخالفند باید راه حل بهتری ارائه کنند که ما تا کنون چنین راه حلی ندیده‌ایم. من همچنین فکر می‌کنم اگر بتوانیم این توافقنامه را حفظ کنیم، چیزی که خیلی امیدوارم می‌توانیم انجام دهیم.

جانسون  ادامه داد: مردم ایران هم باید منافع اقتصادی حاصل از برجام را ببینند. به همین علت ما و دولت انگلیس به همراه یکدیگر و به همراه دوستان و شرکایمان در فرانسه و آلمان و دیگر کشورهای اروپایی و همچنین فدریکا موگرینی، همچنان به تلاشهایمان ادامه می دهیم تا تداوم برجام را حفظ کنیم.

به گزارش ایسنا، ژان لودریان، وزیر امور خارجه فرانسه نیز در این نشست خبری گفت: فرانسه با حساسیت خواستار اجرای اجرای برجام است و همه طرف‌ها باید به برجام و تعهدات خود پایبند بمانند.همچنین ضروری است که متحد آمریکایی ما نیز همین موضع را اتخاذ کند و به برجام پایبند بماند.

وی افزود: پاریس تعهد خود به برجام را اعلام می کند و از همه طرف‌ها نیز درخواست می کند تا به این توافق پایبند باشند.ما همچنین از آمریکا می‌خواهیم تا تعلیق تحریم های ایران را تمدید کند.

لودریان همچنین در مورد برنامه موشکی ایران ابراز نگرانی کرد ، اما تاکید کرد این موضوع از برجام جدا است.

به گزارش ایسنا به نقل از سی ان ان، وزیر  امور خارجه آلمان  نیز همچون وزیران امور خارجه انگلیس و آلمان ضمن حمایت از برجام تاکید کرد: ایران باید از منافع اقتصادی این توافق بهره مند شود.

زیگمار گابریل، وزیر خارجه آلمان نیز در نشست خبری بروکسل، گفت: با توجه به اینکه کره شمالی به دنبال تسلیحات هسته‌ای است، بسیار ضروری است که توافق هسته ای ایران حفظ شود. باید به طور کامل به توافقنامه هسته‌ای با ایران احترام گذاشت و از آن حمایت کرد.

وی همچنین از آمریکا خواست تا برجام را از موضوعات دیگر جدا کند.

گابریل همچنین بر لزوم بهره مندی ایران از منافع اقتصادی برجام تاکید کرد.

 وزیر خارجه کشورمان نیز پس از پایان این نشست در توئیتر خود به صورت اجمالی نتایج نشست بروکسل را تشریح کرد.

 این دیپلمات عالی رتبه کشورمان  با اشاره به نشست امروز خود با مقامات اروپایی در بروکسل نوشت:  "اجماع قوی" امروز در بروکسل:۱) ایران به برجام پایبند است؛۲) مردم ایران کاملا حق دارند از تمامی مزایای برجام بهره مند شوند؛۳) هر حرکتی که برجام را تضعیف کند غیر قابل قبول است.‌

وی تاکید کرد :سه کشور اروپایی( فرانسه، انگلیس و آلمان)  و اتحادیه اروپایی بخوبی آگاه اند که تداوم پایبندی ایران به برجام مشروط به پایبندی کامل ایالات متحده آمریکا به آن است.

 همچنین موگرینی در توئیتی نوشت: توافق ایران در حال جواب دادن است و یک مسئله کلیدی برای امنیت اتحادیه اروپا به شمار می‌رود. اروپا از این توافق حمایت می‌کند و انتظار دارد تمام کشورها آن را کاملا اجرا کنند.

ظریف همچنین در ادامه سفر خود به بلژیک با حضور در وزارت خارجه این کشور اروپایی با همتای بلژیکی خود دیدار کرد .

به گزارش ایسنا، محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه کشورمان روز چهارشنبه  نیز به منظور دیدار با همتای روسی خود به مسکو سفر کرده بود.

ظریف در دیدار با سرگئی لاوروف بر اهمیت پایبندی همه طرف‌ها به برجام تاکید و گفته بود ادامه روند اجرای برجام مستلزم پایبندی آمریکا به تعهداتش است.

 این رایزنی ها و دیدارهای برجامی در حالی انجام می شود که دونالد ترامپ رییس‌جمهور آمریکا قرار است روز جمعه در مهلت سه ماهه دیگر پایبندی یا عدم پایبندی ایران به برجام را از نقطه نظر آمریکا اعلام کند. همچنین قرار است تعلیق همزمان برخی تحریم‌های آمریکا علیه ایران طبق برجام مجددا تمدید شود.

موضوع نگران‌کننده آن است که ترامپ مخالف برجام است و در اکتبر ۲۰۱۷ عدم پایبندی ایران به برجام را برخلاف گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اعلام کرد و کنگره آمریکا با این تصمیم ترامپ همراهی نکرد. اکنون برخی بر این نظرند که ممکن است ترامپ در اقدامی یک‌جانبه در چارچوب اختیاراتش تعلیق تحریم‌ها طبق برجام را تمدید نکند که این اقدام به منزله خروج آمریکا از این توافق هسته‌ای محسوب خواهد شد.

کشورهای اروپایی و جامعه بین‌الملل نسبت به هرگونه خروج یکجانبه آمریکا از برجام هشدار داده و مخالفت خود را اعلام کرده‌اند.

برخی معتقدند این تلاش اروپایی‌ها بوده است که اجازه نداد در کنگره آمریکا طرحی علیه برجام به منظور بازگرداندن تحریم‌های گذشته به نتیجه برسد، با این حال اقدامات غیرقابل پیش‌بینی ترامپ موضوعی نگران‌کننده برای اعضای ۱+۵ و ایران و نیز سایر کشورهای جهان است.

ایسنا