آلزایمر به طور چشمگیری با سن در ارتباط است و گرچه شیوع آن در هر دو جنس مشابه است، اما به علت عمر بیشتر زنان در مقایسه با مردان، در خانم‌ها شایع‌تر است.

به گزارش جام جم، به گفته متخصصان تغذیه با اصلاح رژیم غذایی علاوه بر این که می‌توان از بروز این بیماری کاست می‌توان به کاهش علائم و شدت آن در بیماران آلزایمری نیز کمک کرد. همچنین مکمل‌هایی وجود دارد که در بیماران مبتلا به آلزایمر نقش چشمگیری داشته و مصرف آن در دوران سالمندی می‌تواند بروز آلزایمر را به تاخیر اندازد. برای دستیابی به اطلاعاتی در این خصوص با محمدباقر ملجایی، دانشجوی دکتری تغذیه به گفت‌وگو نشستیم .

آلزایمر یک بیماری التهابی

آلزایمر یا فراموشی یک بیماری التهابی پیشرونده و تخریبی سیستم عصبی است. این بیماری در نتیجه التهاب مزمن سلول‌های عصبی در نواحی مغز و در پی آن ناکارآمدی بدن در مقابله با عامل التهاب‌زا و مرگ سلول عصبی ایجاد می‌شود و به عنوان شایع‌ترین نوع دمانس (زوال عقل) مطرح است .

التهاب بر اثر چیست؟

التهاب نتیجه تلاش بدن (سیستم ایمنی) برای حفاظت از خود است و نشانه عفونت نیست. هدف از التهاب، حذف عامل آسیب‌رساننده به بدن و شروع روند ترمیم است. وقتی چیزی مضر بدن را تحریک می‌کند تلاشی از جانب بدن شروع می‌شود تا آن را از میان بردارد و این تلاش موجب بروز علائم التهاب می‌شود. علت باقی ماندن التهاب و مزمن شدن آن نتیجه عدم توانایی بدن در حذف عامل آسیب‌زننده است .

علائم شروع آلزایمر

علائم اولیه آلزایمر شامل فراموشی و از دست دادن تمرکز است که چون این علامت از نشانه‌های پیری است اغلب نادیده گرفته می‌شود. وقتی بیماری بتدریج پیشرفت می‌کند ممکن است علائم دیگری مانند تغییر شخصیت، اختلالات رفتاری، کاهش حافظه و زوال عقل اتفاق بیفتد که عمدتا در این مقطع، بیماری تشخیص داده می‌شود. آلزایمر ابتدا باعث می‌شود شخص قرار ملاقات‌ها، اتفاقات روزانه و عمدتا جای اشیاء را فراموش کند. وقتی بیماری پیشرفت کرد می‌تواند باعث اختلالات حرکتی و راه رفتن شود و در مراحل نهایی احتمال دارد فعالیت‌های فکری فرد را متوقف و در نهایت باعث ناتوانی شود .

رژیم غذایی ضدالتهاب

به دلیل این‌که آلزایمر به عنوان یک التهاب مطرح است، اولویت در طراحی رژیم غذایی بیماران آلزایمری، برنامه رژیم ضد التهاب شامل میوه‌ها و سبزیجات با رنگ‌های مختلف مخصوصا سبزیجات تیره‌رنگ، غلات کامل، مغزها و روغن‌های گیاهی، اسیدهای چرب غیر اشباع، ویتامین‌ها و مواد معدنی دارای خاصیت آنتی‌اکسیدانی است .

علل ابتلا به آلزایمر

علت اصلی بروز بیماری آلزایمر هنوز بدرستی تشخیص داده نشده است، اما تحقیقات حاکی از این است که بر اثر افزایش سن، رژیم غذایی ناصحیح، اختلالات ژنتیک و تجمع سموم در بدن احتمال تجمع توده‌های غیرطبیعی و نامحلول بتاآمیلوئید در سیستم عصبی و بروز التهاب وجود دارد . بتاآمیلوئید، ماده‌ای است که می‌تواند ارتباط سلول‌های مغزی را با یکدیگر قطع کند. ضمن این که تجمع برخی فلزات سنگین همچون سرب، آهن، آلومینیوم، مس و زینک که می‌تواند از طریق خوراکی‌ها و ظروف وارد بدن شود نیز در بروز آلزایمر نقش دارند .

نقش‌تغذیه در ‌کنترل آلزایمر

رژیم غذایی مناسب می‌تواند از شیوع بیماری آلزایمر یا تشدید علائم آن بکاهد. مطالعات نشان داده رژیم سرشار از اسیدهای چرب اشباع، الکل و همچنین خوراکی‌های فاقد مواد آنتی‌اکسیدان می‌تواند بروز آلزایمر را افزایش و سن شروع علائم آن را کاهش دهد. در مقابل، رژیم غذایی سرشار از اسیدهای چرب غیراشباع و مواد آنتی‌اکسیدانی بخصوص در برخی ادویه‌ها می‌تواند علاوه بر کاهش شیوع بیماری، علائم آن را هم کاهش دهد .

مکمل‌های تقویت کننده سیستم عصبی

اسید چرب امگا 3 که بیش از 70 درصد ساختار مغز و سیستم عصبی را تشکیل می‌دهد بسیار مفید است و می‌تواند از تخریب سیستم عصبی جلوگیری کند و بیماری را به تاخیر بیندازد. البته به علت مصرف داروهای ضدانعقاد خون و همچنین داروهای ضد فشار خون در سالمندان تجویز مکمل امگا 3 باید با احتیاط باشد . مکمل‌های کولین با این که کمتر مورد توجه قرار گرفته اند ولی نقش مهمی در ساختار سیستم عصبی دارند و به صورت ترکیبی یا جداگانه در بازار موجودند. همچنین مکمل‌های روی و آهن نیز به عنوان مواد مغذی موثر در ساختار و عملکرد سیستم عصبی موثرند.

موثرترین مکمل‌های ویتامینی- آنتی اکسیدانی

مهم‌ترین مکمل‌هایی که می‌توان برای بیماران مبتلا به آلزایمر تجویز کرد ویتامین‌های آنتی‌اکسیدانی بخصوص ویتامین E و C است که نتایج بسیار خوبی نشان داده و می‌تواند التهاب ناشی از بیماری را به طور چشمگیری کاهش دهد. البته مصرف مکمل ویتامین C در بیماران مبتلا به اختلالات کلیوی باید مورد توجه قرار گیرد. علاوه بر این، سایر آنتی‌اکسیدان‌ها مانند بتاکاروتن، روی و سلنیوم هم می‌تواند مفید باشد .

مهم‌ترین ویتامین‌های محلول در آب که در سیستم عصبی نقش دارند ویتامین‌های گروه B شامل B1 و B12 و ویتامین‌های B2 و B3 هستند . به دلیل کهولت سن و تضعیف دستگاه گوارشی بیماران مبتلا به آلزایمر توصیه می‌شود از فرم‌های جویدنی یا تزریقی ویتامین استفاده شود تا مکمل‌ها بیشترین اثربخشی را داشته باشند .

کم‌خونی‌سالمندان

نکته مورد توجه این که کم‌خونی شایع در سالمندان، کم‌خونی پرنیشوز است که متاسفانه اغلب مورد توجه قرار نمی‌گیرد و می‌تواند یکی از علل زوال عقل باشد. در این افراد باید دریافت کافی B9 ( اسید فولیک) و B12 مورد توجه قرار گیرد .

مکمل درمانی و رژیم غنی

مکمل‌ها حاوی مواد مغذی هستند که می‌توانند در ساختار و عملکرد سیستم مغزی و حافظه نقش موثری داشته باشند و مصرف آن در دوران سالمندی می‌تواند بروز آلزایمر را به تاخیر اندازد و در بیماران مبتلا نقش چشمگیری داشته باشد . برنامه دوم، رژیم سرشار از مواد مغذی است که بتواند در عملکرد و ساختار سیستم عصبی نقش مهمی داشته باشد. مهم‌ترین آنها امگا 3،کولین، روی و آهن است که در غذاهای دریایی، روغن کانولا، گردو، حبوبات، مغزهای گیاهی و محصولات لبنی کم‌چرب موجود است. لبنیات پرچرب، گوشت قرمز و چربی‌های اشباع می‌تواند باعث افزایش بروز و تشدید التهاب و علائم آلزایمر شود .

 

عضو انجمن پزشکان ورزشی ایران معتقد است که ورزش منظم، هدفمند و انجام تمرینات مغزی منظم می تواند سلامت عروقی را برای کمک به محافظت از بافت مغز افزایش دهد.

حسین سعادت مهر درباره ورزش مغزی اظهار کرد: با گذشته عمر نه تنها عضلات تحلیل می‌رود، مغز ما نیز آتروفی می‌شود که این امر می‌تواند مشکلاتی را در انجام وظایف ذهنی ایجاد کند. به همان اندازه که تمرینات بدنی می‌تواند در جهت جلوگیری از پیری عضلات موثر باشد، شیوه زندگی سالم و انجام تمرینات مغزی منظم و هدفمند نیز در افزایش ذخایر شناختی مغز تاثیر بسزایی دارد.

وی گفت: رویکردهای سلامت مغز شامل یک رژیم غذایی متعادل حاوی چربی، کلسترول کم و بالا بودن آنتی اکسیدان هاست. البته علاوه بر تغذیه خوب، ورزش منظم هم می‌تواند سلامت عروقی را برای کمک به محافظت از بافت مغز افزایش دهد. هنگامی که مغز غیرفعال است، تمایل به آتروفی دارد. به همین دلیل، فعالیت های طولانی مدت و نسبتاً منفعل مانند نشستن در مقابل  تلویزیون به مدت طولانی به سلامت مغز آسیب می رساند

عضو انجمن پزشکان ورزشی ایران یکی از اهداف ورزش مغزی را درمان مشکلات یادگیری و کاهش استرس روانی و هیجانی فرد عنوان کرد و افزود: البته افرادی که به بیماری صرع (تشنج) مبتلا هستند، زنان باردار و همچنین در دوره قاعدگی این ورزش توصیه نمی‌شود.

سعادت مهر با بیان این که قبل از شروع ورزش مغزی آب بنوشید، خاطرنشان کرد: ۸۵ درصد وزن مغز آب است و کودکان سریعتر آب بدن را از دست می‌دهند، ۱۰ دقیقه بعد از خوردن آب امواج مغزی تغییر می‌کند، فرایندهای شیمیایی را متعادل می کند و در حقیقت نوعی "راه اندازی مجدد ذهنی" ایجاد می‌شود. ضمن این که با نوشیدن آب قبل از انجام ورزش مغزی، مغز شما سریعتر کار خواهد کرد.

وی گفت: هنگام انجام ورزش مغزی دست چپ روی سینه و کف دست چپ روی ناف قرار بگیرد، تنفس با بینی به مدت ۳۰ تا ۶۰ ثانیه انجام شود، دست ها و پاها را باید به طور متقاطع و پی در پی به هم نزدیک کنیم، همزمان با حرکت، تنفس عمیق بکشید و با ۴شماره هوا را بیرون دهید. دست ها را عوض کنید و مراقب باشید در این حرکت فشار به سر وارد نشود و سر را به سمت جلو خم نکنید. برای افزایش امواج الکترومغناطیسی دست‌ها را به هم بمالید و انگلشتان را بر روی ناف قرار دهید. با دست راست کتف چپ را بگیرید و نفس عمیق بکشید در حالی که بازدم می‌کنید سر را به سمت مخالف بچرخانید و....

سعادت مهر در پایان اظهار کرد: ورزش مغزی چون برای تعامل با مغز طراحی شده است، روی تمام دانش آموزان از خردسال تا بزرگسال کارایی دارد و افراد با انجام این تمرینات علاوه بر کاهش استرس می‌توانند به افزایش یادگیری خود کمک کنند.

ایسنا

اگر می‌خواهید قدرت مغزتان را حفظ کنید باید تغذیه‌اش کنید! مغز، یکی از اندام‌های حیاتی است که غذای خاص خودش را می‌خواهد. اگر پروتئین، کربوهیدرات، آنتی‌اکسیدان‌ها و امگا ۳ کافی مصرف نکنید، خیلی زود ممکن است حافظه‌تان را از دست بدهید و دچار مشکلات ادراکی بشوید. اخیراً رژیم غذایی به نام Mind Diet‌ معرفی شده که هدفش حفظ سلامتی سلول‌های خاکستری مغز است. مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۰ نشان داد بین رژیم غذایی نادرست و ابتلا به افسردگی و اضطراب در خانم‌ها ارتباط وجود دارد. ادامه‌ی مطلب را بخوانید تا بدانید چه خوراکی‌هایی برای مغزتان مهم هستند.

۱٫ بادمجان

بادمجان سرشار از آنتی‌اکسیدان‌هایی به نام آنتوسیانین است که باعث می‌شود مصرف بادمجان البته با پوست، غذایی مفید برای سلامت مغز باشد. ۲۰۰ گرم بادمجان حاوی ۱۵۰۰ میلی‌گرم آنتوسیانین است که مقدار نسبتاً زیادی است. می‌توانید بادمجان را بخارپز یا کبابی کنید و همراه با سایر سبزیجات مصرف کنید.

۲٫ کاکائو

مصرف میزان متعادلی از شکلات تلخ می‌تواند تأثیر خوبی بر عملکرد مغز داشته باشد. محققان دریافتند مصرف شکلات تلخ می‌تواند عملکرد ادراکی، حافظه‌ی فضایی و زمان واکنش را بهبود بدهد. فلاونول‌های کاکائو حتی می‌تواند عملکرد رگ‌های خونی در مغز را بهبود ببخشد. برای اینکه بیشترین بهر را از فلاونول‌ها ببرید، تلخ‌ترین شکلات را انتخاب کنید.

۳٫ سبزیجات کلمی

سبزیجات کلمی مانند بروکلی، گل کلم، کلم فندقی و … سرشار از ترکیبات سولفور هستند که می‌توانند از مغز در برابر استرس‌های اکسیداتیو هر روزه، محافظت کنند. دانشمندان دریافتند زنانی که سبزیجات کلمی می‌خورند، در مقایسه با آن‌هایی که فقط میوه و سبزی می‌خورند، کمتر دچار افت قدرت ادراک و شناخت می‌شوند. بروکلی به طور خاص، منبع اولیه‌ی ویتامین C بوده که یک آنتی‌اکسیدان حیاتی برای مغز است، ضمناً بروکلی دارای بتاکاروتن است که به عقیده‌ی محققان می‌تواند در عملکرد مغز نقش داشته باشد. سبزیجات کلمی باعث کاهش ریسک سکته‌ی مغزی نیز می‌شوند. سبزیجات کلمی را می‌توانید به صورت خام، کمی بخارپز یا گریل شده و همراه با کمی روغن زیتون میل کنید. کلم را زیاد نپزید چون میزان مواد مغذی آن کاهش پیدا می‌کند.

۴٫ توت‌ها

در تحقیقات انجام شده، آسیب‌ها و اختلال‌های خفیف ادراکی با مصرف آب بلوبری به مدت ۱۲ هفته، بهبود یافته و افراد توانسته بودند در تست‌های یادآوری کلمات، بهتر عمل کنند.

همچنین محققان دریافتند پلی فنول‌ها که نوعی آنتی‌اکسیدان موجود در بِری‌ها یا همان توت‌ها هستند می‌توانند قابلیت‌های حافظه را بهبود داده و شروع زوال عقل را به تأخیر بیندازند چون می‌توانند التهاب و آسیب ناشی از زهرومی به نام رادیکال‌های آزاد را کاهش بدهند. بری‌های تازه را همراه صبحانه و ازهروتی‌های‌تان مصرف کنید.

۵٫ غلات سبوس‌دار

غلات کامل یا سبوس‌دار حاوی پروتئین و فیبر بیشتری نسبت به غلات فرآوری شده هستند و بهتر می‌توانند قند خون را تثبیت کرده و سطح انرژی‌تان را بین وعده‌ها حفظ کنند. تحقیقات نشان داده غلات سبوس‌دار می‌توانند در به تأخیر انداختن افت توان ادراکی نقش مهمی داشته باشند. در مطالعه‌ای محققان عادات غذایی ۳۶۳۴ فرد ۶۵ سال به بالا را به مدت ۱۱ سال بررسی کردند و دریافتند بین مصرف بیشتر غذاهای سالم شامل غلات کامل و کاهش از دست دادن توان ادراک و شناخت، ارتباط چشمگیری وجود دارد. سعی کنید به جای غلات فرآوری شده و نان سفید و …، بیشتر از غلات سبوس‌دار، برنج قهوه‌ای و … استفاده کنید.

۶٫ ماهی‌های چرب

مصرف منظم ماهی‌های چربی مانند سالمون و ساردین می‌تواند فواید زیادی برای سلامت مغزتان داشته باشد. ماهی‌های چرب حاوی اسیدهای چرب امگا ۳ هستند که برای عملکرد بهینه‌ی مغز ضروری است. اسیدهای چرب امگا ۳، واحدهای سازنده‌ی لازم برای تولید و حفظ سلول‌های عصبی بوده و در کاهش التهاب مغز مؤثرند.

۷٫ مغزها مخصوصاً گردو

مغزها، سیرکننده و بسیار مغذی بوده و ضمناً غنی از ترکیبات خاصی جهت محافظت از مغزند مانند ویتامین E، اسیدفولیک، امگا ۳ و آنتی‌اکسیدان‌ها. برای اینکه بدون ترس از کالری، بیشتر گردو مصرف کنید، کارشناسان توصیه می‌کنند روزانه ۴۵ گرم گردو بخورید و آن را جایگزین اسنک‌هایی چون آبنبات و چیپس و … بکنید.

۸٫ بنشن

لپه، عدس و لوبیا سرشار از فیبر، پروتئین و آنتی‌اکسیدان‌ها هستند و به مغزتان کمک می‌کنند عملکرد بهتری داشته باشد. می‌توانید در غذاهایی چون لازانیا، گوشت را با بنشن جایگزین کنید که هم چربی اشباع ندارد و هم کلسترول.

۹٫ چای سبز

مصرف چای سبز بدون شیرین کننده به جای نوشابه‌های کافئین دار و انرژی زا، می‌تواند عملکرد مغز را تقویت کند. چای سبز حاوی آنتی‌اکسیدان‌هایی به نام کاتچین است که می‌تواند از آسیب ادراکی جلوگیری کند. چای سبز، دارای ترکیبی شبیه اسیدآمینه است که تیانین نام دارد و معلوم شده که به کاهش اضطراب و افزایش هشیار کمک می‌کند. برای پرهیز از اضطراب و سایر عوارض مصرف زیاد کافئین، در حد اعتدال چای سبز بنوشید یا نوع بدون کافئین آن را انتخاب کنید، مخصوصاً اگر نسبت به آن حساسیت دارید.

سبک زندگی سالمی در پیش بگیرید

هر چند رژیم غذایی سالم و کافی از جهت مواد مغذی و کالری برای عملکرد مناسب مغز مهم است، اما سایر فاکتورهای سبک زندگی نیز به همین اندازه اهمیت دارند. برای اینکه تغذیه‌ی درس شما بیشترین تأثیر خود را بگذارد، شب‌ها خوب و کافی بخوابید، به طور منظم ورزش کنید، در فعالیت‌های گردهماییی شرکت کنید و استرس خود را مدیریت کنید. در پیش گرفتن سبک زندگی سالم مخصوصاً با رسیدن به میانسالی اهمیت خاصی پیدا می‌کند زیرا زمانی است که افت ادراکی شروع می‌شود. برای شروع کردن هرگز دیر نیست.

تبیان