نسترن کیوان پور

سال 93 بود که پس از برگزاری کارگاه تخصصی مناسب سازی شهر برای معلولان، گفت و گوی اختصاصی با یکی از کارشناسانِ ژاپنی انجمن "نعناع" انجام دادم؛ انجمنی که مدت هاست در حوزه مناسب سازی و ارتقای کیفیت زندگی معلولان به فعالیت مشغول است. زمانی که در انتهای مصاحبه از او خواستم یک پیام به مردم و مسئولان بدهد گفت که امیدوار است تعامل میان مدیران اجرایی و معلولان ایجاد شود تا بتوان بسیاری از مشکلات را از چهره شهرها زدود و زندگی را برای معلولان و در مقیاسی فراتر تمامِ مردم، تسهیل کرد و مطلوب ساخت.

حال بعد از گذشتِ چهار سال، بارِ دیگر انجمن نعناع و کارشناسان ژاپنی به کلانشهر کرج آمدند و به همت شورای اسلامی شهر و شهرداری کرج در کارگاهی سه روزه و در قالبِ دو دوره مقدماتی و پیشرفته، به شناخت وضعِ موجود معابر کرج، بررسی مشکلات و ارائه راهکارهای اجرایی و تهیه پلان برای نمونه های موردی پرداختند.

وقتی از میاچی شیگه کو؛ یکی از اساتید حاضر در کارگاه، پیرامونِ سفرِ چهارسال پیش به کرج و تفاوتِ دیدگاه های مسئولان و تعاملشان پرسیدم، گفت که نگرش مسئولان نسبت به سال 93 بسیار عوض شده و خوش حال است که در سطح شهر کرج، تغییرات مثبتی از نظر مناسب سازی معابر به چشم می خورد. او مانندِ همکارِ دیگر خود به این موضوع تاکید کرد که برای مناسب سازی باید حتما از حضور معلولان بهره بُرد تا اگر معبری مناسب سازی می شود، واقعا برای آن افراد قابل استفاده باشد.

امیدواریم این روند در آینده نیز ادامه یابد تا شاهدِ شهری باشیم که نه تنها معلولان را به انزوا نمی رانَد، بلکه شرایطی را برای آن ها و همه مردم به ویژه سالمندان فراهم می کند که با تعامل اجتماعی بیش تر در راستای پیشرفت و ترقی گام بردارند.

انجمن نعناع؛ حمایت کننده معلولان ایران، سازمانی غیر دولتی در استان کاناگاوا ژاپن است که با هدف رفع نیازها و مشکلات و معضلات زندگی فردی و اجتماعی معلولان به فعالیت مشغول است. ریاست این انجمن بر عهده مهندس محمد پاشایی است که خود نیز دچار معلولیت است و تجربه های جالبی را نیز از سر گذرانده و به جایی رسیده که برای معلولانِ شهرِ محل سکونت خود؛ کرج مفید واقع شود. تراشیما کااورو؛ مدیر عامل شرکت (ARK PONIT) و دارنده گواهینامه درجه یک معماری و مدرس دانشگاه است که با همکاری شهرداری ها، به کارهای ساخت و ساز می پردازد. از دیگر کارشناسان ژاپنیِ این گروه می توان میاچی شیگه کو، از موسسه تحقیقاتی پلِیس(PLACE) و مشاور و متخصص مناسب سازی فضا، و نوبوهیکو فوکوناگا، مهندس معماری، عمران و برنامه ریزی شهری و منطقه ای و مدیر عامل موسسه تحقیقاتی پلِیس(PLACE) را نام بُرد.

اختتامیه کارگاه سه روزه مناسب سازی معابر شهری، روز گذشته در سالن شهدای شهرداری کرج برگزار شد و تیمِ ژاپنیِ انجمن نعناع به همراه مهندسان و کارشناسان عمرانی، شهرسازی و معماری کرج به بیان گزارش عملکردِ خود پرداختند که در ادامه می خوانید.

 

**

 

دکتر رسولی تاکید کرد:

ایجادِ فضای انسان محور؛ یک ضرورت برای کرج

دکتر احد رسولی سخنانِ خود را با اشاره به ایده های "یان گِل"؛ نویسنده و شهرسازِ دانمارکی پیرامون ایجاد فضاهای انسان محور در شهرها، گفت: «عیارِ یک شهر خوب چیست؟ چگونه می توان به شهرهای امروزی زندگی بخشید؟ انسان محور بودنِ فضاها یکی از ویژگی های مهمی است که در ارتقای کیفیت زندگی در شهرها موثر است اما متاسفانه کیفی سازی فضاها تاکنون در کرج صورت نگرفته است اما اکنون ضروری است که حرکت به سمتِ ایجاد فضاهای انسان محور را به جد پیگیری کنیم.»

رئیس کمیسیون سرمایه گذاری و تامین منابع مالی شورای شهر کرج در ادامه ماده 2 قانون جامع حمایت از معلولان مصوب سال 1383 را قرائت کرد و گفت: «متاسفانه از آن سال تاکنون هیچ اقدامی برای تسهیل زندگی معلولان انجام نشده است. قانون وجود دارد اما عمل به آن هنوز در ابهام است و شاید تنها تعداد انگشت شماری ساختمان بر مبنای این قوانین، مناسب سازی شده باشند که به هیچ وجه آمارِ مطلوبی نیست.»

بر اساسِ ماده 2 قانون جامع حمایت از معلولان کلیه وزارتخانه ‌ها، سازمان ها و مؤسسات و شرکت های دولتی و نهادهای‌ عمومی و انقلابی موظفند در طراحی، تولید و احداث ساختمان ها و اماکن عمومی و معابر‌ و وسایل خدماتی به نحوی عمل کنند که امکان دسترسی و بهره‌مندی از آن ها برای ‌معلولان هم چون افراد عادی فراهم شود. هم چنین تبصره 2 همین ماده می گوید که شهرداری ها موظفند از صدور پروانه احداث یا پایان کار برای آن تعداد ‌از ساختمان ها و اماکن عمومی و معابری که استانداردهای تخصصی مربوط به معلولان را‌رعایت نکرده باشند، خودداری کنند.

رسولی در پایان گفت که معتقد است تمام عرصه های شهری باید هم زمان مناسب سازی شود و در نظر گرفتن معبر یا فضایی به عنوانِ پایلوت نیاز نیست.

 

حاجی قاسمی تاکید کرد:

پیاده راه سازی در دستور کار شورای پنجم

رئیس کمیسیون عمران، معماری و شهرسازی شورای اسلامی شهر کرج با اشاره به وجود 1300 هزار معلول در کشور گفت: «تقریبا 15 درصد جمیعت کشور معلول هستند و همین امر میزانِ اهمیتِ مناسب سازی معابر جهت زندگیِ آسان تر برای این افراد را مشخص می کند. چرا که آنان نیز مانند دیگران از حقوق شهروندی برخوردار هستند.»

مهدی حاجی قاسمی با بیان اینکه شورای پنجم انسان محوری را در قالب پیاده راه سازی در اولویت قرار داده است، افزود: «پیاده راه سازی و انسان محوری، معابر مناسب سازی شده و مطلوب برای تردد مردم به ویژه معلولان را می طلبد و برگزاری چنین کارگاه هایی می تواند کمکی شایان در این راستا باشد.»

 

احمدی نژاد تاکید کرد:

تولید سرمایه انسانی با آموزش موثر و هدفمند

سرپرست شهرداری کرج آموزش را پیش نیازِ کسبِ مهارت دانست و گفت: «کسب مهارت به تولیدِ سرمایه انسانی می انجامد که امروزه بحث بسیار مهم و قابل اعتنایی در جهان است.»

محمدرضا احمدی نژاد آموزش موثر برای کارمندان شهرداری را مورد تاکید قرار داد و افزود: «آموزش باید هدفمند باشد تا در بلندمدت به نتیجه برسد. هم چنین نیاز است با برنامه ریزی های مدون و افزایشِ کیفیت آموزش، سطح دانش و مهارتِ افراد را هر سال ارتقا داد.»

او در پایانِ سخنان خود لزومِ حضور مهندسان ناظر و مجریان ذی صلاح را در کارگاه های آتی یادآوری کرد و گفت: «آموزش به این افراد به دلیلِ اینکه در ساخت و سازهای شهری دخالتِ مستقیم دارند می تواند راهگشایی برای به کارگیری استانداردهای مناسب سازی در ساختمان های شهری و معابر باشد.»

 

عسگر نصیری تاکید کرد:

مناسب سازی معابر کرج نیازمند تعامل نهادهای اجرایی

معاون فنی و عمرانی شهرداری کرج با بیان اینکه بحث مناسب سازی معابر و محیط شهری در تمام کشورهای جهان مورد تاکید است، گفت: « اهمیت معلولان در برنامه ریزی و طراحی شهری به حدی است که سازمان ملل سال 1983 تا 1993 را دهه معلولان نامیده است و در کشور ما نیز بر اساس مصوبه شورایعالی معماری و شهرسازی و بند ج ماده 193 برنامه سوم توسعه کشور در سال 79 آیین نامه اجرایی مناسب سازی به تصویب هیات وزیران رسیده است.»

عسگر نصیری با اشاره به حد فاصل میدان امام خمینی تا میدان شهدا که برای مناسب سازی در نظر گرفته شده است، گفت: «طرح ها و پلان هایی برای این محدوده ارائه شد. هم چنین از باشگاه میلاد تا مجتمع نورِ دیدگان و پارک خانواده، توسط اساتید ژاپنی بررسی و قسمت های مورد نیاز جهت مناسب سازی تعیین شد. سپس در عرض دو روز دستورها به پیمانکار صادر شد و با حضور ناظران معاونت فنی و عمرانی و کارشناسان ژاپنی، این بخش با تاکید بر به کارگیری استانداردهای لازم، مناسب سازی شد.»

عسگری همکاری تمام دستگاه ها و نهادهای اجرایی را در امر مناسب سازی، ضروری دانست و گفت: «نتیجه برگزاری این کارگاه و تعامل با دستگاه های مختلف، پیگیریِ راه اندازی سامانه حمل و نقل معلولان است، هرچند اصلاح زیرساخت ها اعم از پل های ارتباطی، معابر، ایستگاه های اتوبوس، پارک ها، خودپرداز ها و سرویس های بهداشتی و غیره نیز در دستور کار قرار خواهد گرفت.»

معاون فنی و عمرانی شهرداری کرج در پایانِ سخنان خود به امتیازِ 96 از 100 کرج در سال 1396 در حوزه پیگیری مصوبات مناسب سازی معابر و محیط شهری برای معلولان از سوی بهزیستی نیز اشاره کرد و ابراز امیدواری کرد که در آینده با تعامل نهادهای مختلف، شهری مناسب و مطلوب برای عزیزانِ معلول داشته باشیم.

 

حسین پور مطرح کرد:

لزوم عزم جدی مدیریت شهری برای مناسب سازی معابر

مهندس حامد حسین پور؛ نماینده کارشناسان شرکت کننده در این دوره نیز در ادامه گزارشی از طرح های تهیه شده و فهرستی از مشکلاتِ وضع موجود که در خِلال بررسی های میدانی حاصل شده است، ارائه کرد.

او با بیان اینکه در ژاپن طرح مناسب سازی و استاندار سازی معابر وجود ندارد گفت: «به گفته کارشناسان ژاپنی حاضر در کارگاه مناسب سازی، در این کشور پیش از انجام هر طرحی، معابر و ساختمان ها مناسب سازی می شوند و نیازی نیست که اول یک سازه ساخته شود و پس از آن به مناسب سازی آن برای معلولان فکر کرد!»

او در بخشی دیگر از سخنان خود به لزوم فرهنگ سازیِ رفتار صحیح با معلولان در جامعه تاکید کرد و ادامه داد: «بازنگری در قوانین مقررات ملی ساختمان، بازنگری در جانمایی و طراحی تجهیزات شهری مانند ایستگاه های اتوبوس، سرویس های بهداشتی، به کارگیری دانش و تخصصِ کارشناسان حوزه مناسب سازی و طراحی های مطلوب جهتِ تسهیل حضور اقشار آسیب پذیر در شهرها، نیازمند عزم جدی مدیریت شهری است که خوشبختانه در شورای دوره پنجم به وضوح دیده می شود و امید است که این روند ادامه یابد.»

 

گزارش تراشیما کااورو؛ کارشناس ژاپنی از عملکرد سه روزه کارگاه مناسب سازی معابر کرج

تراشیما کااورو نیز گزارشی از عملکرد سه روزه کارگاه مناسب سازی معابر و محیط شهری که در باشگاه میلاد شهرداری کرج برگزار شد، ارائه داد و گفت: «در زمان بازدید در شهر، خود شرکت کنندگان در این دوره ها، روی ویلچر نشستند یا به کمک عصا با چشمان بسته سعی کردند در شهر تردد کنند. هم چنین از دو فرد معلول نیز درخواست شد که در این بازدیدها همراهِ تیم کارشناسی باشند و مشکلات را گوشزد کنند. این امر سبب می شود از نزدیک و به صورت ملموس با نیازها و مشکلات معلولان آشنا شوند و طرح های مناسب تری ارائه دهند.»

او ادامه داد: «مشکلاتی که طی بررسی های میدانی از خیابان شهید بهشتی به دست آمد این بود که دسترسی ها، ایستگاه های اتوبوس، خودپردازها، ورودی بانک ها، سنگ فرش ها، پل های انتهای معابر و غیره برای استفاده معلولان به هیچ وجه مناسب نیست.»

او با اشاره به طرح های ارائه شده پس از روز سوم کارگاه گفت: «این طرح ها هنوز نیاز به نهایی شدن دارد و پس از اجرای طرح ها باید از محل بازدید صورت بگیرد و بازخوردها بررسی شود که آیا این طرح موفق بوده است یا خیر.»

 

 

نسترن کیوان پور

کارگاه های آموزشی مناسب سازی معابر و محیط های شهری از سال 1391 در بهزیستی استان البرز شروع شد. سال 93 برای اولین بار به همت شهرداری و شورای دوره چهارم، کارشناسان ژاپنی انجمن نعناع به کرج آمدند و کارگاه آموزشی برگزار کردند. آن ها در سال 94 برای بررسی اقدامات انجام شده طی سالِ 93 به ایران آمدند. سال 95 نیز دومین کارگاه برگزار شد و امسال کارگاهی سه روزه در باشگاه میلاد شهرداری کرج تشکیل شد که سطحِ آموزش در آن، نسبت به سال های قبل بسیار ارتقا یافته است.

محمد پاشایی؛ رئیس انجمن نعناع خود دچارِ معلولیت است. در حاشیه این کارگاه با او گفتگویی داشتیم تا از چگونگی فعالیت انجمن و برنامه های آتی آن برای معلولان کشورمان اطلاع حاصل کنیم.

 

چه شد که به معلولیت دچار شدید؟

سالِ 2004 که ساکنِ ژاپن بودم پس از سقوط از ارتفاع و بستری شدن به مدت 11 ماه و 10 روز، دچار معلولیت شدم و از آن پس روی ولیچر هستم. اوایل زندگی خیلی سختی داشتم اما تصمیم گرفتم مانند افراد عادی زندگی کنم و در جامعه حاضر شوم. در ژاپن زندگیِ راحتی داشتم چرا که معابر و فضاها برای معلولان کاملا مناسب و مطلوب است اما نمی دانستم به ایران که برگردم با چه اوضاعی رو به رو خواهم شد.

 

هدف اصلی تاسیس انجمن نعناع چه بود؟

پس از اتفاقی که برایم رخ داد از شخصی که دچار معلولیت از ناحیه گردن بود خواستم شرایط زندگی یک معلول در ایران را برایم ترسیم کند. با دیدنِ عکس های او تحت تاثیر قرار گرفتم و تصمیم گرفتم کمکش کنم. با کمک دوستانم  یک تخت برقی و سپس یک ویلچر برقی برای او تهیه و ارسال کردیم. کسی که اصلا از خانه خارج نمی شد و گوشه گیر بود، با این کمک ها زندگی اش تغییر کرد و حضورش در جامعه پُررنگ شد. همین موضوع برای ما بسیار دلگرم کننده بود تا جایی که تصمیم گرفتیم خدماتی به معلولان ارائه کنیم. این خدمات با ارسال تخت و ویلچر برقی آغاز شد. زمانی که کار گسترش یافت تصمیم به ثبتِ انجمن در سال 2010 گرفتیم تا افراد بیشتری را تحت پوشش قرار دهیم.

 

مناسب سازی معابر و محیط های شهری را برای معلولان از چه زمانی آغاز کردید؟

سال ها در زمینه طراحی شهری در ژاپن کار کرده بودم و در کلاس های مناسب سازی شرکت کرده و مدرک لیدری مناسب سازی را اخذ کرده بودم. همیشه دوست داشتم که در کشور خودم نیز تجربیاتم را به کار بگیرم. سال 2012 بود که تصمیم گرفتم اولین کارگاه مناسب سازی را در ایران برگزار کنم و از اساتید ژاپنی دعوت کردم که به ایران بیایند و تجربیاتشان را در اختیار مسئولانِ کشور و کارشناسان بگذارند.

 

معیارِ انتخابِ اساتید ژاپنی که به ایران دعوت کردید چه بود؟

این اساتید جزء نخبگان ژاپن در حوزه مناسب سازی معابر و محیط های شهری هستند که تعدادشان انگشت شمار است. سال 2012 از آن ها دعوت کردم که برای برگزاری کارگاه به ایران بیایند. پس از دیدن مهمان نوازی و صمیمیت ایرانی ها، خودشان علاقه مند به سفر به ایران و برگزاری کارگاه شدند. این اساتید که منتخب انجمن نعناع هستند خود نیز به عضویت این انجمن درآمده اند.

 

چرا کرج را برای برگزاری کارگاه های مناسب سازی انتخاب کردید؟

من در ایران و ژاپن زندگی می کنم. پدر و مادرم هم ساکن کرج هستند. ابتدا می خواستم این کار را در تهران انجام بدهم اما توصیه دوستِ خبرنگاری، باعث شد که تصمیم بگیرم در شهر خودم این کار را دنبال کنم.

 

آیا به نظر شما فرهنگ رفتار با معلولان چه در مردم چه مسئولان، نسبت به قبل تغییری کرده است؟

بله صد در صد برگزاری این کلاس ها سببِ ایجاد تغییر در دیدگاه افراد شده است. به تدریج ذهن ها با مناسب سازی معابر آشنا شده است و اطلاعات مردم و مسئولان ارتقا یافته است و امیدواریم این روند روز به روز گسترده تر شود.

 

برخی معلولان از فضاهای مناسب سازی شده کرج در گذشته گلایه دارند و می گویند که برایشان قابل استفاده نیست. مشکل را در کجا می بینید؟

برخی بلوارها یا خیابان ها قبلا مناسب سازی شده اند اما متاسفانه دسترسی مناسب به آن تعریف نشده است و همین موضوع سبب شده فرد معلول نتواند به آن خیابان وارد شود و از فضا استفاده کند. در حال حاضر بررسی نحوه دسترسی ها و مشکلاتی که معلولان به آن ها اشاره می کنند، در دستور کار مسئولان است و بنا داریم که کم و کاستی ها را با طرح های جامع تر رفع کنیم تا به استانداردهای جهانی فضاهای شهری نزدیک شویم.

 

تفاوت زندگی یک معلول در ژاپن با ایران چیست؟

من در هر دو کشور زندگی می کنم اما در ژاپن واقعا راحت هستم. هرجا بخواهم راحت می روم و ایستگاهی نیست که نتوانم سوار اتوبوس شوم. از مترو نیز به راحتی استفاده می کنم. اما متاسفانه در ایران چنین نیست. حتی مترو آسانسور ندارد. سرویس بهداشتی، دستگاه خودپرداز و غیره در ایران برای معلول تعریف نشده است. هدف ما این است که این موارد را در مناسب سازی رعایت کنیم هرچند باید گفت این کار زمان می بَرَد. به قول اساتید ژاپنی، در همان کشور 40 سال وقت صرف شد که ژاپن به جای کنونی در حوزه مناسب بودن معابر و محیط های شهری برای معلولان برسد. پس باید صبور باشیم تا بتوانیم در آینده به شهری ایده آل برای زندگی معلولان نزدیک شویم.

 

آیا برگزاری این دوره ها در کرج، بازخوردی میانِ سایر استان ها و شهرهای ایران نیز داشته است؟

درخواست های مختلفی از شهرهای کشور برای برگزاری کارگاه داشتیم. سال 95 اساتید ژاپنی در شیراز کارگاهی سه روزه تشکیل دادند. هم چنین سال 96 نیز به دعوت استانداری اردبیل، کارگاهی نیز در این شهر برگزار شد و درخواست ها هم چنان ادامه دارد. ابتدا قصد داشتیم کرج پایلوت کشور در حوزه مناسب سازی باشد اما خوشبختانه آن قدر رقابتِ سالم و مثبت زیاد شده است که هر شهری می خواهد پایلوت مناسب سازی معابر در کشور باشد و این امری بسیار ارزنده است و از آن استقبال می کنیم.

 

به عنوان آخرین پرسش، آیا انجمن نعناع برنامه ای برای آینده دارد که به معلولان مژده بدهد؟

تصمیم داریم در صورت اخذ مجوز از وزارت کشور، یک طرح آموزشی سه ساله را راه اندازی کنیم تا افراد فعال در زمینه مناسب سازی با گذراندن دوره های مختلف در کنارِ اساتیدِ ژاپنی و بازدید از نحوه مناسب سازی کشور ژاپن، به درجه استادی برسند و  در سطح کشور، هر کدام دوره های آموزشی مختلف برگزار کنند تا معلولانِ سراسرِ کشور هرکجا که هستند لذتِ حضور در فضاهای شهری و استفاده از محیط های مناسب سازی شده را بچشند.