آزموده را تجربه کردن خطاست

منصور قطبی سرابی

بهره برداری از منابع آب های زیر زمینی ژرف(گسلی و کارستی) احتمال وقوع زلزله  و نشست های عظیم  گسلی و تشکیلات آهکی را افزایش می دهد. چرخه هیدرولوژی(گردش آب در طبیعت) از عناصر متعدد، مثل ابر، باد، باران، تبخیر، آب های سطحی و زیر زمینی، جنگل، مرتع، رودخانه و غیره تشکیل شده است.

در بین عناصر مذکور، از میلیون ها سال قبل یک تعادل کمی و کیفی  نسبی و یا کامل بر قرار بوده است. بنا بر این هرگونه دخالت نسنجیده در این عناصر، موجبات عکس العمل شدید سایر عناصر  و به عبارت دیگر موجبات خشم الهی و طبیعت را فراهم می آورد.    

سد سازی، تخلیه غیر مجاز از چاه های عمیق، اجرای طرح های زهکشی زیر زمینی کلاسیک(طرح های زهکشی زیر زمینی افقی با ایجاد لترال) فاقد ارزیابی های زیست محیطی از جمله این دخالت های نسنجیده محسوب می شود. نتیجه دخالت های مذکور به شرح زیر قابل ذکر است.

در مورد سد سازی های بدون ارزیابی های زیست محیطی هم می توان به این موارد اشاره کرد:

الف- خشک وآلوده کردن منابع آب رود خانه ها، تالاب ها و دریا ها به انواع آلاینده های سرطان زا.   

ب- تخریب محیط زیست دشت ها و کشور.           

ج- تولید ریز گردها.        

د - کویری و بیابانی شدن دشت ها و کشور.        

تخلیه از چاه های غیر مجاز نیز مواردی را در بر می گیرد که از میان آن ها می توان به شور کردن منابع آب های زیر زمینی دشت ها و کشور، خشک کردن آبخوان ها، نشست زمین، تخریب و نابودی آبخوان ها، پیشروی آب های زیر زمینی شور به طرف منابع آب های زیر زمینی شیرین، تخریب محیط زیست دشت ها، کویری و بیابانی کردن دشت ها و کشور اشاره کرد.

و اما اگر بخواهیم راجع به اجرای طرح های زهکشی زیر زمینی کلاسیک بدون ارزیابی های زیست محیطی نیز بپردازیم می توان این موارد را نام برد:

  الف- اتلاف منابع آبهای زیر زمینی دشتهای رود خانه ای  و کشور.                                                                      

ب- شور و آلوده کردن منابع آب رود خانه ها، تالابها و دریاها به انواع آلاینده های سرطان زا.                             

ج- تخریب ساختمان خاک دشتها و کشور.  

د- تولید ریز گرد ها.   

ه- کویری و بیابانی کردن دشت ها و کشور.

همان طوری که تخلیه بیش از حد از منابع آب های زیر زمینی در دشتهای رود خانه ای، موجبات نشست زمین و تخریب آبخوان ها را فراهم می آورد، تخلیه از منابع آب های زیر زمینی ژرف (گسلی و کارستی) نیز، موجبات  نشست زمین و تخریب آبخوان ها را فراهم می آورد.

 از آنجا که تخلیه سریع منابع آب از داخل گسلها و آبخوان های کارستی( آهکی) مو جبات نشست و جابجایی شدید تر  از دشت های رود خانه ای را فراهم می آورد، لذا تخریب ساختمانهای واقع در مسیر گسل ها و آبخوان های کارستی غیر قابل اجتناب خواهد بود.                                                                                                                                                                               نشست های عظیم واقع در مسیر گسل های خط زلزله مو جبات تشرید احتمال وقوع زلزله را فراهم خواهد کرد. زیرا این امر از یک طرف موجبات جابجایی گسل ها و از طرف دیگر موجبات نشست های عظیم در محل آبخوان های کارستی را فراهم می آورد. بنا بر این مدیریت منابع آب  ایران صلاحیت بهره برداری از این منابع را ندارد به دو دلیل؛ الف- طی 60 سال گذشته عدم توانایی خود در زمینه  حفاظت کمی و کیفی  از منابع آب های زیر زمینی دشتهای رود خانه ای را به اثبات رسانده است، ب- آزموده را تجربه کردن خطاست، ج- منابع آبهای زیر زمینی ژرف مربوط به نسلهای آینده است.