نسخه اي به قلم ملا محمد جعفر نظرآبادي ساوجبلاغي

ساوجبلاغ، گنجينه ميراث مکتوب ايراني اسلامي است

  • سه شنبه, 14 دی 1395 13:43

پیام آشنا: علی اکبر صفری

نظرآباد خجسته بنياد  يکي از شهرهاي استان البرز (کرج)، در کنار جاده تهران - قزوين قرار گرفته است. اين شهر جزء بلوک تهران بوده  و ارتباط ويژه اي با پايتخت داشته  و از سويي ديگر حوزه هاي علميه  شهر قزوين امكان  مناسب براي بالندگي فرزانگان علم و سخن اين منطقه فراهم آورده است در چنين شرايط ممتاز، ساختار علمي و فرهنگي اين منطقه برپايه بلند  دانش و هنر سامان يافته است و نام بزرگان ودانشمندان برخواسته از آن چون خورشيد بر تارك تاريخ درخشيده است.گفتني ست

كتابي با عنوان «دشتي به وسعت تاريخ »  به پژوهش استاد حسين عسكري  نگارش يافته كه مهمترين فصول آن پرداختن به تپه ازبكي، خاندان شيخ هادي نجم آبادي ، تاريخ روستاي احمدآباد مصدق واقع در اين شهرستان است.

قديمي  ترين سند تاريخي درباره نظرآباد،  رساله انتقادي و سياسي اوايل عصر قاجار؛ دستور الاعقاب  نگاشته ميرزا محمدمهدي نواب طهراني ملقب به بدايع نگار، در سال 1260 ق است.

در اين رساله که در شرح اسلوب و سبک زمامداري حاج ميرزا آقاسي (1198 -1265ﻫ) نگارش يافته؛ نظرآباد مزرعه  اي آباد جزء ملک حاجي نجفقلي خان تهراني از درباريان فتحعليشاه قاجار (1222-1250 ق) معرفي شده و با مزرعه  اي مخروبه در بلوک غار ري همنام بوده و به تصرف و و تملک اين مزرعه  گرديده است.

 «نظرآباد اسم مزرعه ايست مخروبه در بلوک غار ري، از وارائي حاجي ميرزاحسين قزويني قباله گرفت. نظرآباد داير معموري از حاجي نجفقلي خان طهران از چاکران خاقان عليه الرحمه و الغفران بود و انزوا جسته بود و به همين مزرع که واقع در ساوجبلاغ است معيشت مي  گذرانيد ضبط نمود ک منافي سياست ملکي است که نظرآباد غير آباد مرا باشد و آباد ديگري را ...»

پذيرش اين مطلب نيازمند تحقيق بيشتر است چراكه طبق گزارش كتاب مجمل رشوند كه به تاريخ 1274 ق نوشته شده، ميرزا آقاسي مناطقي دراين  ناحيه    خريداري نموده است« ... از آنجا وارد كردان شده كردان  كردان كوه با جمع آمده منزلي متعين ومعين ما شدند. استحمامي كرده ،آقائي ميرزا احمد ولد عاليجاه مقرب الحضرت ميرزا موسي وزير كه نايب ساوجبلاغ بود كس فرستاد ،احضار فرمود  ان شب را لازمه احترام ومهرباني فرمودند ... ميرزا آقاسي به ملكيت خريده كه حالا به خالصه ديوان ضبط است...»

گويا بهترين   گزارش از اين منطقه را ميرزا عبدالعلي اديب الملک (1243-1302 ق) در کتاب دافع الغرور به سال 1275 ق قلم زده است: «... از منزل کرج الي قشلاق نه فرسنگ است و همه دشتش در آن فصل بهار چون نگارخانه ارژنگ، کوه و دشت سبز و خرّمن بود و نمونه باغ ارم.

 

نظم:

از هر کناره آبي جاري به جويباران                                گشته چکاوک آنجا هم نغمه با هزاران

هرگوشه  اي پرافشان مرغي به صوت دلكش                       در هر طرف تذروي در نشأة بهاران.

از ابتداي کرج تا قشلاق از محال ساوجبلاغ است به قدر چهل قلعه کوچک و بزرگ از دور و نزديک در آن دشت پرگل  تر از باغ چمن...»

فقيه  اصولي ملا محمد جعفر نظرآبادي از اين سامان برخاسته  و بر پايه اطلاعات کوتاهي که شاگردش ميرزا  محمد تنکابني (1234-1325-1302 ق) به دست داده ، پس از تحصيلات آغازين در زادگاهش به پايتخت آن روزگار اصفهان کوچيده و از محضر علامه سيدمحمدباقر شفتي  (1175-1260ﻫ) دانش آموخته است. پس از آن، به سوي شهر قزوين رهسپار شده و ازحضور علمي  ملامحمدتقي برغاني مشهور به شهيد ثالث (1180-1263ﻫ) و برادرش ملامحمد صالح برغاني (1273-1283ﻫ) بهره برده است.

ملا محمدجعفر نظرآبادي تا پايان عمر در حوزه قزوين به تدريس فقه و اصول پرداخته و به مدارج عالي اجتهاد و فقاهت دست يافته است.

نوشته صاحب قصص العلماء ، مقام بلند فقاهت و اجتهاد علامه محمدجعفر نظرآبادي ساوجبلاغي را مي  رساند تنکابني که داراي اجازاتي از سيدابراهيم بن سيد محمدباقر موسوي(1214-1262ﻫ) مشهور به «صاحب ضوابط»و آقا سيد محمدباقر حسيني قزويني و ملامحمدتقي برغاني اجازه داشته اجازة ديگري از ملامحمدجعفر نظرآبادي درخواست نموده است.

در قصص العلماء يكي از تاليفات او ، شرح مختصر النافع محقق حلي(د.676ق) را ياد ميكند  و همچنين از نسخه شرح كبير(0رياض المسائل ) اثر سيد علي طباطبائي كه آن را در فرصت هايي كه علامه سيد محمد باقر شفتي مشغول قضاوت و رسيدگي به امور مردم بوده مباحث طهارت و صلات آن را كتابت نموده است

تنکابني در اين باره مي  نويسد : «پس در آن مقام برآمد که براي من اجازه داده باشد. کتاب طهارت بدايع ]بدايع الاحکام في شرح شرايع الاسلام[ مرا گرفت به يک هفته در نزد او نماند و روز پنج شنبه خواست که اجازه بنويسد که داعي حق را لبيک گفت و از دنيا رحلت فرمود، لهذا از تلامذه او اجازه گرفتم تا اسناد او را نيز داشته باشم."

صاحب قصصص العلماء جايگاه علمي ملامحمد جعفر نظرآبادي را مي  ستايد که از ملامحمد تقي و برادرش ملامحمد صالح اجازه اجتهاد داشته وبه  مقام فضل و جامعيت در فقه و اصول رسيده  است.

 

دست نويس نظرآبادي ساوجبلاغي

نسخه  اي که به دست ملامحمدجعفر نظرآبادي ساوجبلاغي قلمي شده، کتاب روضه البهيه  في شرح اللمعه الدمشقيه (شرح لمعه) اثر شيخ زين الدين بن علي احمد عاملي (911-965 ق) مشهور به شهيد ثاني است. اين کتاب مشهورترين و مهمترين شرح کتاب اللمعه الدمشقيه في فقه الاماميه ( لمعه) تأليف محمدبن مکي عاملي (786 ق) مشهور به شهيد اول در سال 957 ق در دو جلد سامان يافته است.

روضه البهيه  يک دوره کامل فقه شيعه از طهارت تا ديات را دربر مي  گيرد و از لحاظ ايجاز، بلاغت، و سبک نگارش از اهميت ويژه  اي برخوردار است. چنانکه از زمان تأليف تا کنون به عنوان کتاب درسي فقه در حوزه  هاي علميه تدريس مي  شود آثار بي شماري درباره حاشيه، شرح، ترجمه، خلاصه و ... دربارهاين كتاب  تاليف  شده است.

نسخه از   اين کتاب به قلم ملامحمدجعفر نظرآبادي ساوجبلاغي به تاريخ روز شنبه 27 جمادي الاخر 1241 هـ.ق کتابت شده و در کتابخانه مدرسه مبارکه فيضيّه به شماره  402نگهداري مي  شود.

 

ترقيمه کاتب در اين نسخه چنين است:

«... واتفق الفراغ من تسويد هذه الاوراق الشريفه يوم الاحد سابع عشرون شهر جمادي الآخر من شهور سنه احدي و اربعين و ماتين بعد الالف من هجره النبويه علي هاجرها الف سلام و تحيّه علي يد الاقل الخلق و الخليقه بل لا شي في الحقيقه اقل الطلاب محمدجعفر ساوجبلاغي نظرآبادي عفي الله عنه و عن والديه و عن جميع المؤمنين و المؤمنات بمنه  و جوده انه هو الجواد الکريم تمت».

نسخه شناسي: اين اثر به خط نسخ تحريري در 274 برگ و 33 سطردر هر صفحه به   قطع رحلي کتابت شده و تمامي مباحث کتاب در آن موجود است. عناوين و نشاني  ها درشت تر از متن بارنگ قرمز است برفراز برگ ها آثار كمي از رطوبتو آسيب ديدگي  ديده مي شود   در تمامي برگها بر افزوده  هايي به قلم كاتب با نشان «صح» و باقي حواشي به خط شكسته نستعليق  به چشم مي خورد .

تصحيح نسخه بدل با رمز«خ، ل » مشخص داده شده است اين نسخه منحصربه فرا مقابله شوه و در برگ پنجم نشان بلاغ دارد. داراي  حاشيه نويسيبه زبان هاي عربي و فارسي در هامش و ميان سطور است. اين حواشي درباره توضيح لغات و عبارات، پرداختن به مسائل فرعي، نظريه  هاي فقهي و منظور شارح همچنين منابع استنباط احکام مانند روايات و ... است.منابع اين حواشي  از تعليقه هاي شهيد ثاني ، عبد العالي كركي ، خليفه سلطان ، و كتابهايي مانند مجمع البحرين،و تهذيب  دربرگ 5 الف يادداشت تملکي با اين عبارات به يادگار مانده است «هو الباقي، في تملک من ليس بمالک سيد هاشم الحسيني اشتريته في النجف الاشرف علي خمسه و عشرين قراناً سنه 1253». احتمال مي  رود کاتب نسخه، اين کتاب را هنگام در تحصيل در نجف اشراف نگاشته چرا که ديگر يادداشت  ها مربوط  بانجا نيست.

در انجامه نوشته  اي درباره موضوع کلامي جبر و اختيار به يادگار مانده است دراين نوشته احاديثي از اصول کافي درباره اراده و مشيّت پروردگار مورد استناد قرار گرفته است. تاريخ نگارش آنبه نيمه دوم قرن سيزدهم است.

در لت جلد يادداشت به تاريخ 17 ذيقعده 135 ]1335[ درباره صورت حساب دستمزد کارگري به نام مرادعلي که در بناي عمارت اشتغال داشته از قرار روزانه پنج شاهي در ازاي خشت زدن به تعداد پانصد خشت به يادگار مانده است. و همچنين ياد دقت ديگري با اين عبارات« ]عبادات استيجاري[ از کربلائي حسن گرفته شد به تاريخ سه شنبه هفدهم شهر رمضان المبارک 1278 غره محرم 1379 عمل لاتمام نمايد. بمبلغ پنج تومان و ختم قرآن که از آن تاريخ تا آخر رمضان 1278 رمضان بخواند به مبلغ چهار هزار » و در برگ  هاي پاياني نسخه جلد زيرين يادداشت  هايي درباره طب سنتي و درمان بيماري  ها و چگونگي، اندازه و زمان به کار بردن داروها و همچنين فوايد رجالي تاريخي و حديثي و فقهي نوشته شده است  ازجمله مسائل متفرقه  درباره شکيات نماز، نکاح منقطعه، جوازه غيبت و ... به چشم مي  خورد.

نوع كاغذ فرنگي ،نخودي، آهارمهره شده ،پاره اي از كلمات در اثر  رطوبت و چربي ناخواناست .  مشخصات جلد به شرح ذيل است:تيماج فرسوده،زرشكي ، مجدول، باترنج و سر ترنج ضربي زمينه گل و بوته ،عطف جلد آسيب ديده است

 *****

اميد اينكه با شناخت ميراث مكتوب ايراني اسلامي زمينه بيشتري براي حق شناسي كه نشان شناسائي حق است از مقام  دانشمندان اين مرز وبوم فراهم آيد و شاخه هاي سبز و استوار دانش واخلاق در شهر آسماني نظرآباد فروغ بگستراند- ايدون باد-  در پايان اين مقاله را به رنج وتلاش پدر بزرگوارم  كربلايي گرزعلي صفري  كه پينه هاي دستش سوره اي از آفرينش است  تقديم  مي كنم.

 

 

 

 

  • آخرین ویرایش در سه شنبه, 14 دی 1395 13:53
  • اندازه قلم